Konuk

MTAD


 

 

Bulgar Milliyetçiliği ve Türk Azınlık Kimliği: Tarihsel Bir Çözümleme, 1762-1989
TUNALI, Gülfer
Eylül 2020, 17(3):361-391; DOI: 10.1501/MTAD.17.2020.3.19
E-yayın Tarihi: 9 Kasım 2020
Makale (PDF 453 KB)

 

Bulgarian Nationalism and Turkish Minority Identity: a Historical Analysis, 1762-1989
TUNALI, Gülfer
JMTS 2020, 17(3):361-391; DOI: 10.1501/MTAD.17.2020.3.19
Published online: 9 November 2020
Article (PDF 453 KB)

ÖZET
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma sürecinde ortaya çıkan ve tarihsel bir süreklilik sergileyen Bulgar milliyetçiliğinin Türk azınlığın kimlik dönüşümü üzerindeki rolünü sorgulamaktadır. Bulgaristan'da milliyetçilik etnodilsel ve etnokültürel temele dayanan ulus ülküsüyle hareket etmiş ve buna bağlı olarak geliştirdiği çeşitli politikalar ve araçlarla devlet sınırları içindeki Türk kimliğini şekillendirmeye çalışmıştır. Çalışma Bulgar tarihinin üç değişim dönemini analiz ederek Türklerin dinsel bir topluluktan etnik bir topluluğa dönüşümünün izini sürmektedir.
Bulgar milliyetçiliği kendi ulusallığını inşa ederken Türk azınlığı ile ilişkilerini de sürekli olarak yeniden düzenlemiştir. Diriliş döneminde bağımsızlığını kazanmak için dil, soy ve dinî temel alarak ulusal aidiyet bilincini geliştirme çabasına giren milliyetçi hareket, bu süreçte Osmanlı kimliğini (veya Bulgaristan'da yaygın olarak kullanıldığı şekliyle Türkleri) Bulgarların kendini ayırt ettiği "öteki" olarak inşa etmiştir. Bulgaristan devletinin kurulduğu yıllardan komünistlerin iktidara geldiği yılları kapsayan dönemde Türkler dinî bir topluluk olarak şekillendirilmiş ve kendilerine etnik müzakere alanı tanınmamıştır. Komünistler iktidara geldikten sonra Türkleri "sosyalist bir azınlığa" dönüştürmek için dinî kimliği aşındırıp etnik kimliği teşvik etmiştir. Ancak sosyalist ulus da etnodilsel ve etnokültürel kodları temel almaya devam ettiğinden farklı bir etnik kimliği ulusun parçası olarak kabul edememiştir. Komünistler teşvik ettikleri etnik kimliği hedef alarak aktif bir şekilde aşındırmaya çalışmıştır. Bu politikalardan bekledikleri derecede sonuç alamayınca zoraki asimilasyona başvurmuşlardır. Ancak bu politika Türk topluluğunun üyeleri arasında etnik kimlik bilincinin canlanmasına ve siyasallaşmasına yol açmıştır.

ANAHTAR SÖZCÜKLER
Bulgar milliyetçiliği, Türk azınlığı, ortak kimlik, ulusal kimlik, etnik kimlik

ABSTRACT
Bulgarian nationalism which emerged during the dissolution period of the Ottoman Empire is characterized by historical continuity. This study examines the role of Bulgarian nationalism in the identity transformation of the Turkish minority analyzing three transformation periods of Bulgarian history. I argue that the Bulgarian ethnolinguistic and ethnocultural nationalism  attempted to shape the Turkish minority identity through various policies and instruments. I attempt to trace the transformation of the Turks from a religious community into an ethnic one by studying the Bulgarian nationalist policies.
While constructing their own nationhood, Bulgarian nationalism also consistently reorganizes their relations with the Turkish minority. During the Revival period the nationalist movement endeavored to construct a national identity based on common language, descent and religion and imagined the Ottomans (or as widely used in Bulgaria “the Turks”) as “the Other” from which the Bulgarians separated themselves. In the second period, including the years from the founding of the Bulgarian state to the rise of power of the communists, the Turkish minority was formed as a religious community and its attempts at ethnic identity negotiation were prevented. The communist period saw the promotion of the ethnic identity and efforts at eroding the religious identity in order to transform the Turks into a “socialist minority”. However, since the socialist nation continued to be based on ethnolingual and ethnocultural codes, a different ethnic identity could not be accepted as a part of the nation. The Communist regime tried actively to obliterate the ethnic identity, which they once promoted. Failing to obtain the results they had expected from these policies, they turned to forced assimilation. However, the forced assimilation policy led to the revival and politicization of the Turkish ethnic identity.

KEY WORDS
Bulgarian nationalism, Turkish minority, common identity, national identity, ethnic identity

KAYNAKLAR / BIBLIOGRAPHY

Anagnostou, D. (2005). Nationalist Legacies and European Trajectories: Post‐communist Liberalization and Turkish Minority Politics in Bulgaria. Southeast European and Black Sea Studies, 5(1), 89-111.
Anderson, B. (2006). Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London: Verso.
Barbour, S. (2000). Nationalism, Language, Europe. S. Barbour ve C. Carmichael içinde, Language and Nationalism in Europe. Oxford: Oxford University Press, 1-17.
Barth, F. (1969). Introduction. F. Barth içinde, Ethnic Groups and Boundaries: The Social Organization of Culture Difference. Oslo: Universitetsforlaget, 9-38.
Billig, M. (1995). Banal Nationalism. Los Angeles: SAGE Publications.
Brewer, M. B. (1991). The Social Self: On Being the Same and Different at the Same Time. Personality and Social Psychology Bulletin, 17(5), 475-782.
Brewer, M. B. (2009). Social Identiry and Citizenship in a Pluralistic Society. E. Borgida, C. M. Federico ve J. L. Sullivan içinde, The Political Psychology of Democratic Citizenship.  New York: Oxford University Press, 153-175.
Brubaker, R. ve Cooper, F. (2000). Beyond "Identity". Theory and Society, 29(1), 1-47.
Brunnbauer, U. (2001). The Perception of Muslims in Bulgaria and Greece: Between the 'Self'and the 'Other'. Journal of Muslim Minority Affairs, 21(1), 39-61.
Büchsenschütz, U. (2000). Maltsinstvenata Politika v Bılgaria. Politikata na BKP kım Evrei, Romi, Pomatsi i Turtsi (1944-1989) (Bulgaristan'da Azınlık Politikası. BKP'nin Yahudilere, Romanlara, Pomaklara ve Türklere Yönelik Politikası (1944-1989)
          bglog.net/.../Малцинствената%20политика%20в%20България.pdf, (10.02.2012).
Cederman, L.-E. (2001). Nationalism and Bounded Integration: What It Would Take to Construct a European Demos. European Journal of International Relations, 7(2), 139-174.
Cerulo, K. A. (1997). Identity Construction: New Issues, New Directions. Annual Review of Sociology(23), 385-409.
Cordell, K. ve Wolff, S. (2011). The Study of Ethnic Conflict: An Introduction. K. Cordell ve S. Wolff içinde, Routledge Handbook of Ethnic Conflict. London: Routledge, 1-12.
Daskalov, R. (1994). Natsionalno-Kulturnata ni Identiçnost: Haçin na İzgrajdane (Ulusal-Külterel Kimliğimiz: İnşa Şekli). İ. Elenkov, ve R. Daskalov içinde, Zaşto Sme Takiva - v Tırsenoto na Bılgarskata Kulturna Identiçnost. Sofya: İzdatelstvo Prosveta, 27-48.
Daskalov, R. (1998). Mejdu İztika i Zapada: Bılgarski Kulturni Dilemi (Doğu ile Batı Arasında: Bulgar Kültür İkilimleri). Sofya: LİK.
Daskalov, R. (2004). The Making of a Nation in the Balkans: Historiography of the Bulgarian Revival: Historiography of the Bulgarian Revival. Budapest: Central European University Press.
David, O. ve Bar-Tal, D. (2009). A Sociopsychological Conception of Collective Identity: The Case of National Identity as an Example. Personality and Social Psychology Review, 354-379.
Denich, B. (2000). Unmaking Multiethnicity in Yugoslavia: Media and Metamorphosis. J. M. Halpern ve D. A. Kideckel içinde, Neighbors at War: Anthropological Perspectives on Yugoslav Ethnicity, Culture, and History. University Park: The Pennsylvania State University Press, 39-55.
Dimitrov, V. (2000). In Search of a Homogenous Nation: the Assimilation of Bulgaria's Turkish Minority, 1984-1985. Journal on Ethnopolitics and Minority Issues in Europe, 1(4), 1-22.
Doğan, A. (1999/2000). Za Bılgarskiya Etniçeski Model (Bulgaristan'ın Etnik Modeli Üzerine). A. Doğan içinde, Bılgariya i Noviyat Svetoven Red (Bulgaristan ve Yeni Dünya Düzeni) (s. 41-53). Sofya: İnstitut za Liberalni İzsledvaniya.
Eder, K. (2009). A Theory of Collective Identity: Making Sense of the Debate on a ‘European Identity’. European Journal of Social Theory, 12(4), 427–447.
Eisenstadt, S. N. ve Giesen, B. (1995). The Construction of Collective Identity. European Journal of Society, 36(1), 72-102.
Eminov, A. (1997a). Bulgarian Nationalism and Muslim Minorities.
         https://www.academia.edu/4733624/Bulgarian_Nationalism_and_Muslim_Minorities, (02.09.2014).
Eminov, A. (1997b). Turkish and Other Muslim Minorities of Bulgaria. London: Hurst ve Company.
Eminov, A. (1997c). Islam and Muslims in Bulgaria: A Brief History. Islamic Studies, 36(2/3), 209-241.
Eminov, A. (2000). Turks and Tatars in Bulgaria and the Balkans. Nationalities Papers, 28(1), 129-164.
Eriksen, T. H. (2010). Ethnicity and Nationalism: Anthropological Perspectives. London: Pluto Press.
Gellner, E. (1983). Nations and Nationalism. Ithaca: Cornell University.
Giesen, B. (1993). Die Intellektuellen und die Nation. Frankfurt/M.: Suhrkamp.
Gradeva, R. (1996). Turks in Eighteenth‐century Bulgarian Literature: Historical Roots of Present‐day Attitudes in Bulgaria. The European Legacy, 1(2), 421-426.
Gruev, M., ve Kalyonski, A. (2008). Vızroditelniyat Protses. Myusyulmanskite Obştnosti i Komunistiçeskiyat Rejim (Yeniden Doğuş Süreci. Müslüman Topluluklar ve Komünist Rejim). Sofya: Siela.
Gürsoy, A. (2007). Osmanlı Millet Sisteminin Dönüşümü. Fırat Üniversitesi Doğu Anadolu Bölgesi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 6(1), 57-71.
Haunns, S. (2004). Identität in Bewegung. Prozesse Kollektiver Identität bei den Autonomen und in der Schwulenbewegung. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften.
Habermas, J. (1995). Citizenship and National Identity: Some Reflections on the Future of Europe. R. Beiner içinde, Theorizing Citizenship. Albany: State University of New York Press, 255-282.
Herrmann, R., ve Brewer, M. B. (2004). Identities and Institutions: Becoming European in the EU. R. K. Herrmann, T. Risse-Kappen ve M. B. Brewer içinde, Transnational Identities: Becoming European in the EU. Lanham: Rowman ve Littlefield, 1-22.
Hobsbawm, E. J. (1983). Introduction: Inventing Traditions. E. J. Hobsbawm ve T. Ranger içinde, The Inventşon of Tradition. Cambridge: Cambridge University Press, 1-14.
Hobsbawm, E. J. (1992a). Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality. Cambridge: Cambridge University Press.
Hobsbawm, E. J. (1992b). Ethnicity and Nationalism in Europe Today. Anthropology Today, 8(1), 3-8.
Höpken, W. (1997). From Religious Identity to Ethnic Mobilisation: the Turks of Bulgaria before, under and since Communism. H. Poulton ve S. Taji-Farouki içinde, Muslim Identity and the Balkan State. London: C. Hurst ve Co, 54-81.
Kaina, V. (2009). Wir in Europa: Kollektive Identität und Demokratie in der Europäischen Union. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften.
Kanev, K. (2002). Law And Politics Toward The Muslims in Bulgaria. P. G. Danchin ve E. A. Cole içinde, Protecting the Human Rights of Religious Minorities in Eastern Europe. New York: Columbia University Press, 316-344.
Kolarova, R. (1993). Tacit Agreements in the Bulgarian Transition to Democracy: Minority Rights and Constitutionalism. The University of Chicago Law School Roundtable, 1(1), 23-51.
Köksal, Y. (2006). Minority Policies in Bulgaria and Turkey: The Struggle to Define a Nation. Southeast European and Black Sea Studies, 6(4), 501-521.
Larin, S. J. (2010). Conceptual Debates in Ethnicity, Nationalism, and Migration. R. Denemark içinde, The International Studies Encycopedia (s. 438-457). Malden: Wiley-Blackwell.
Mahon, M. (1999). The Turkish Minority under Communist Power-Politics of Ethnicity   and Power. Journal of Sourhern Europe and the Balkans, 1(2), 149-162.
Marushiakova, E. ve Popov, V. (2006). Muslim Minorities in Bulgaria.
http://www.islamawareness.net/Europe/Bulgaria/bulgaria_article0003.pdf, (15.07.2014).
Michel, T. F. (1990). The Turkish Minority in Bulgaria. Islam and Christian–Muslim Relations, 1(2), 269-279.
Mirkova, A. M. (2009). Citizenship Formation in Bulgaria: Protected Minority or National Citizens? Journal of Muslim Minority Affairs, 29(4), 469-482.
Muyhtar, F. (2003). The Human Rights of Muslims in Bulgaria in Law and Politics since 1878. http://www.bghelsinki.org/en/publications/bhc-reports/special-reports/, (11.06.2014).
Neuburger, M. (1997). Difference Unveiled: Bulgarian National Imperatives and the Re‐dressing of Muslim Women. Nationalities Papers, 25(1), 169-183.
Natsionalen Statiçeski İnstitut. (2011). Prebroyavane 2011: Okonçatelni Danni (Nüfus Sayımı 2011: Kesin Veriler). https://www.nsi.bg/census2011/newsbg.php?n=68, (18.10.2020)
OOmmen, T. K. (1997a). Citizenship, Nationality and Ethnicity - Reconciling Competing Identities. Cambridge: Polity Press.
OOmmen, T. K. (1997b). Introduction: Conceptualzing the Linkage between Citizenship and National Identity. T. K. OOmmen içinde, Citizenship and National Identity: from Colonialism to Globalism. London: SAGE Publications, 13-50.
Pettai, V. (2002). Definitions and Discourse: Applying Kymlicka's Models to Estonia and Latvia. W. Kymlicka ve M. Opalski içinde, Can Liberal Pluralism be Exported?: Western Political Theory and Ethnic Relations in Eastern Europe. Oxford: Oxford University Press,  259-269.
Popovic, A. (1986). The Turks of Bulgaria (1878–1985). Central Asian Survey, 5(2), 1-32.
Poulton, H. (1997). Islam, Ethnicity and State in the Contemporary Balkans. H. Poulton ve S. Taji-Farouki içinde, Muslim Identity and The Balkan State. London: C. Hurst ve Co, 13-32.
Poulton, H. (2000). The Muslim Experience in the Balkan States, 1919‐1991. Nationalities Papers, 28(1), 45-66.
Rechel, B. (2007). State Control of Minorities in Bulgaria. Journal of Communist Studies and Transition Politics, 23(3), 352-370.
Roccas, S. ve Brewer, M. B. (2002). Social Identity Complexity. Personality and Social Psychology Review, 6(2), 88-106.
Segal, D. A. ve Handler, R. (2006). Cultural Approaches to Nationalism. G. Delanty ve K. Kumar içinde,  Handbook of Nations and Nationalism (s. 57-65). London: SAGE Publications.
Smith, A. D. (1992). National Identity and the Idea of European Unity. International Affairs (Royal Institute of International Affairs 1944-), 68(1), 55-76.
Stoyanov, V. (1998). Turskoto Naselenie v Bılgaria mejdu Polyusite na Etniçeskata Politika (Bulgaristan'da Etnik Politika Kutupları arasındaki Türk Nüfusu). Sofya: LİK.
Şimşir, B. (1986). Bulgaristan Türkleri: 1878-1985. Ankara: Bilgi Yayınevi.
Tajfel, H. ve Turner, J. J. (1986). The Social Identity Theory of Intergroup Behavior. W. G. Austin, ve S. Worchel içinde, Psychology of Intergroup Relations. Chicago: Nelson-Hall.
Tatarlı, I. (30 Haziran 1994). Stenogrami ot Plenarni Zasedaniya na Trideset i Şestoto Narodno Sıbranie, Trista i Deveddeseto Zasedanie (Otuzaltıncı Halk Meclisi Genel Kurul Tutanakları, Üçyüzdoksanıncı Oturum).
http://www.parliament.bg/bg/plenaryst/ns/4/ID/2399, (25.07.2013).
Todorova, M. (2004). Conversion to Islam as a Trope in Bulgarian Historiography, Fiction and Film. http://www.eurozine.com/pdf/2003-11-04-todorova-en.pdf, (03.09.2015).
Todorova, M. (2009a). Language, Ethnicity and Nationalism: The Bulgarian Case.   T. Kamusella,ve K. Jaskułowski içinde, Nationalisms Today. Bern: Peter Lang, 155-200.
Todorova, M. (2009b). Imagining the Balkans. New York: Oxford University Press.
Todorova, M. (2012a). Kursıt İ Diskursite Na Bılgarskiya Natsionalism (Bulgar Milliyetçiliğinin Yönü Ve Söylemleri). http://librev.com/index.php/discussion-bulgaria-publisher/1940-2013-02-04-11-13-35, (15.01.2014).
Todorova, M. (2012b). (Etnos, Natsionalism i Komunistiçesko Nasledstvo v İztoçna Evropa (Etnos, Milliyetçilik ve Doğu Avrupa'daki Komünist Miras). Етнос, национализъм и комунистическото наследство в Източна Европа.
http://www.librev.com/index.php/2013-03-30-08-56-39/discussion/bulgaria/1962-2013-03-29-10-47-42, (15.01.2014).
Tunalı, G. (2016). Bulgaristan'da AB üyeliği sonrası Türk azınlığın kimlik örüntüleri: Etnik kimlik, ulusal kimlik, Avrupa kimliği. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Avrupa Birliği Anabilim Dalı, Avrupa Çalışmaları Bilim Dalı Dr. tezi, İzmir.
Turner, J. C., Oakes, P. J., Haslam, S. A. ve McGarty, C. (1994). Self and Collective: Cognition and Social Context. Personality and Social Psychology Bulletin (20), 454-463.
Westle, B. (2003). Europäische Identifikation im Spannungsfeld Regionaler und Nationaler Identitäten. Theoretische Überlegungen und Empirische Befunde. Politische Vierteljahresschrift, 44(4), 453-482.
Yalamov, I. (2005). The 'Renaming': Consequences and How to Overcome Them. http://www.romasmile.com/library-files/forced-ethnic-migrations-on-the-balkans_conseqneces-and-rebuilding-of-societies.pdf, (28.02.2012).
Zhelyazkova, A. (2001). Bulgaria in Transition: The Muslim Minorities. Islam and Christian–Muslim Relations, 12(3), 283-301.


 

Yazışma / Correspondence:

Gülfer Tunalı Gülfer TUNALI https://orcid.org/0000-0001-7090-5110
Dr. Öğr. Görevlisi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Mütercim Tercümanlık Bölümü.
Adres: Dokuz Eylül Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tınaztepe Yerleşkesi, İzmir/TÜRKİYE.
Telefon: 0232 3018612
E-posta:gulfer.tunali@gmail.com, gulfer.tunali@deu.edu.tr

Yazı bilgisi:
Alındığı tarih: 16 Ağustos 2020
Yayına kabul edildiği tarih: 12 Ekim 2020
E-yayın tarihi:  9 Kasım 2020
Çıktı sayfa sayısı: 29
Kaynak sayısı: 74


 

 

Ankara Üniversitesi | Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi  | Bölüm Ana Sayfası 
Telif Hakkı © 2004, AÜ DTCF Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü. Tüm hakları saklıdır.
  Sıhhiye - Ankara, TÜRKİYE
| Tel.: +90312 310 32 80  | Faks: +90312 310 57 13 | E-posta