|
ÖZET
Bu çalışma, ünlü Türkolog Prof. Dr. Cevat Heyet’in doğumunun 100. yılı vesilesiyle, Türkmen şairi Gara Seyitliyev’in 1957 yılında kaleme aldığı “İran Anneleri Köle Doğurmaz” adlı epik şiirindeki “Jovat” karakteri ile Cevat Heyet arasındaki olası entelektüel ve ideolojik bağlantıyı incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, isim benzerliği, dönemsel örtüşme, fikrî paralellikler ve iki aydının dâhil olduğu kültürel çevreler karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Şiirde tasvir edilen Jovat karakterinin genç, idealist, halkını bilinçlendirmeye çalışan bir aydın olarak sunulması; Cevat Heyet’in 1950’li yıllarda İran’da yürüttüğü dil, kültür ve kimlik mücadelesiyle dikkat çekici benzerlikler göstermektedir. Arap alfabesinden Türkmenceye geçişte “Cevat” adının “Jovat” biçimine dönüşmesi de bu benzerliği dilbilimsel açıdan anlamlı kılmaktadır. Makalede ayrıca şiirin tematik yapısı, özgürlük, barış, kadınların toplumsal uyanışı ve gençliğin direnişi bağlamında çözümlenmiş; Seyitliyev’in edebî anlatısının Türk dünyası aydınları arasındaki sınır aşan dayanışmayı yansıttığı ileri sürülmüştür. Somut arşiv belgeleri bulunmasa da eldeki tarihsel, edebî ve düşünsel veriler, “Jovat” karakterinin Cevat Heyet’ten esinlenmiş olabileceği yönündeki varsayımın ciddi biçimde araştırılmaya değer olduğunu göstermektedir.
ANAHTAR SÖZCÜKLER
Cevat Heyet, Gara Seyitliyev, İran Anneleri Köle Doğurmaz, Jovat, Türk dünyası, edebiyat ve kimlik.
ABSTRACT
This article aims to examine the possible intellectual and ideological connection between the character “Jovat” in the epic poem “Iranian Mothers Do Not Give Birth to Slaves” (1957) by the Turkmen poet Gara Seyitliyev and the renowned Turkologist Prof. Dr. Cevat Heyet, on the occasion of the 100th anniversary of Heyet’s birth. The study adopts a comparative approach, focusing on name similarity, chronological overlap, ideological parallels, and shared cultural and intellectual environments. The depiction of Jovat as a young, idealistic intellectual who raises social awareness closely parallels Cevat Heyet’s cultural and linguistic activism in Iran during the 1950s. Moreover, the transformation of the name “Cevat” into “Jovat” in Turkmen orthography provides a linguistically plausible basis for this association. The article also analyzes the poem thematically, addressing issues of freedom, peace, women’s social awakening, and youth resistance, and argues that Seyitliyev’s narrative reflects transnational solidarity among Turkish intellectuals. Although no definitive archival evidence confirms a direct personal connection, the historical, literary, and ideological indicators presented in this study suggest that the character of “Jovat” may have been inspired by Cevat Heyet, making this hypothesis worthy of further scholarly investigation.
KEY WORDS
Cevat Heyet, Gara Seyitliyev, Iranian Mothers Do Not Give Birth to Slaves, Jovat, Turkic world, literature and identity.
KAYNAKLAR / BIBLIOGRAPHY
AKPINAR, Y. (2020) “Cevat HEYET”. TDV İslâm Ansiklopedisi, Türkiye Diyanet Vakfı. İslâm Araştırmaları Merkezi. Erişim: 10 Ekim 2025, https://islamansiklopedisi.org.tr/heyet-cevat
ALIŞIK, G. S. (2015) “Prof. Dr. Cevad Heyet (23 Mayıs 1925 Tebriz – 12 Ağustos 2014 Bakü)”. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2(1), 169–172.
Arkadag Şehri Resmî Portalı (n.d.). Gara Seyitliev. Arkadag-shaheri.gov.tm. Erişim tarihi: 10 Ekim 2025, https://arkadag-shaheri.gov.tm
Turkmenistan Devlet Kültür Portalı (n.d.) Kara Seytliev: The poetic encyclopedia of Turkmenistan.Turkmenistan.gov.tm Erişim tarihi: 13 Ekim 2025, https://turkmenistan.gov.tm
Türkmenistan Eğitim Bakanlığı (2018) Türkmen edebiyatı: 10. sınıf ders kitabı. Aşgabat: Türkmenistan Devlet Neşriyatı.
|
