|
ÖZET
İdeoloji, farklı disiplinler tarafından en çok tartışılan kavramlardan biri olmuştur. Ulus- devletlerin artması ile mimarî yapılar ve kentsel mekânlar, yeni iktidarların ideolojileri doğrultusunda inşa edilmeye başlanmıştır. Bu da ideoloji, kentsel mekân, mimarlık ilişkisini araştırma konusu hâline getirmiştir. 1925'te, İran'da yaşanan iktidar değişimi ve yönetim sistemi de yeni ideolojinin egemen olması ile sonuçlanmıştır. Yeni kurulan devletin resmî ideolojisi etkisini hayatın her alanında göstermiş, siyasal ve sosyal hayatı derinden etkilemiştir. İktidarın güç göstergesinin temel dinamiklerinden biri de mimarlık ve kentsel mekânlar olmuştur. Bu çalışmada, Tebriz'de, mimarî yapılar ve kentsel mekânlar üzerindeki değişim ve bu değişimin kent kimliği üzerindeki etkisi tartışılmıştır. Bu süreçte, köklü bir değişim geçiren Tebriz'in DNAsı zedelenmiş, kent kimliğinin sürekliliği sekteye uğramıştır.
ANAHTAR SÖZCÜKLER
Kentsel kimlik, Kentsel Politika, Kentsel Mekân, İran Milliyetçiliği, Fars Milliyetçiliği, Tebriz.
ABSTRACT
Ideology has been one of the most extensively debated concepts across various disciplines. With the rise of nation-states, architectural structures and urban spaces began to be constructed in alignment with the ideologies of newly established regimes. This development has turned the relationship between ideology, urban space, and architecture into a significant subject of inquiry. In 1925, the political transformation in Iran led to the dominance of a new ideological order following a regime change. The official ideology of the newly established state manifested itself in all aspects of life, deeply influencing both political and social spheres. Architecture and urban spaces became fundamental instruments for the regime to express and consolidate its power. This study examines the transformation of architectural structures and urban spaces in Tabriz, as well as the implications of this transformation for the city’s identity. During this period of radical change, Tabriz experienced a disruption in the continuity of its urban identity, with the city's DNA being significantly altered.
KEY WORDS
Urban Identity, Urban Policy, Urban Space, Iranian Nationalism, Persian Nationalism, Tabriz.
KAYNAKLAR / BIBLIOGRAPHY
ABRAHAMİYAN, Y. (1998) İki Devrim Arasında İran (Farsşa). (K. FİROOZMAND, Çev.). Tahran: Neşr-i Merkeziü.
AJORLOO, B., BABAYLOO, A, N. (2014) “Hazfe huviyete Qacariye Erke Elişahe Tebriz ba meremmet be şiveye paksaziye sebki”. Bağenezer Dergisi, 10(27), 47-58.
ALTHUSSER, L. (1991) İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. (A. YUSUF ve M. ÖZIŞIK, Çev.) (3. bs.). İstanbul: İletişim Yayınları. 32-45.
AMANAT, A. (2019) Kible-i Alem: Nasireddin şah Kaçar ve Padişahi İran (Farsça). Tahran: Karname Yayınları.
BARBARO,C . (1970) Sefernameye Veniziyan der İran (Farsça) (M. AMIRI, Çev.). Tahran: Kharazmi Yayınları.
BELİLAN, L., ve SATTARZADE, D. (2015) “Caygahe fezaye beynabeyn der sazmandehiye fezayiye enasure memari ve şehri der iran motaaleye moredi: şehre Tebriz de doreye Kaçar” (Farsça). Feslnameye Olum ve Teknolojiye Muhit, 17(2), 169-181.
DAHM, H. (1980) The function and efficacy of ideology. Studies in Soviet Thought, 21 (2), 109-118.
de TRACY, A. L. C. D. (1956) Elements d’Idéologie. Paris: Montchretien.
DURAL, A. B. (2012) Antonio Gramsci ve Hegemonya. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(39), 309-321.
EAGLETON, T. (1996) İdeoloji. (M. ÖZCAN, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
ERDİL, B. (2021) İran'daki Türkçülük Akımları ve Bu Akımların İran'daki Etkileri. Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 5(2), 594-633.
FEKHARİ TEHRANİ, F., PARSİ, F., BANİ MASOUD, A. (2006) “Bazkhaniye nagşeyahe tarihiye Tebriz” (Farsça). Tahran: Madar Takhassosi Yayınları.
Cami. (2013) Gozeşte çerağe rahe ayende (Ed. F, Muradi). Tahran: Negah Yayınları.
HARVEY, D. (2019). Postmodernliğin Durumu. (S. SAVRAN, Çev.) (8. bs). İstanbul: Metis Yayınları.
İBNİ KARBALAYİ TABRİZİ, H, H. (2014) Rozatol cenan ve cenatol cenan (Farsça) (2. bs). Tebriz: Sotude Yayınlar.
JOST, J. T., FEDERİCO, C. M., NAPİER, J. L. (2009). Political ideology: Its structure, functions, and elective affinities. Annual Review of Psychology, 60(1), 307-337.
KATUZİYAN, M, A. (2002) İran Toplum ve Devlet (H. AVŞAR, Çev) (2. bs.). Tahran: Merkez Yayınları.
KAZEMİVEND NİAR, A. (2019) İran’da Birinci Pehlevi Dönemi Mimarisinde Fars-Zerdüşt Milliyetçiliği. Art-Sanat, (11), 255-274.
KİANİ, M. (2014) Me’mari-e Dowre-e Avval-e Pahlavi (3. bs.) (Farsşa), Tahran: Nashr-e Shahr Yayınları.
KOJEVE, A. (2007) Otorite Kavramı (M. ERŞEN, Çev.). İstanbul: Alfa Yayınları.
LEFEBVRE, H. (2019) Mekânın Üretimi. (I. ERGÜDEN, Çev.) (5. bs). İstanbul: Sel Yayıncılık.
MACİT, M. H. (2016) İdeoloji üzerine felsefi bir değerlendirme. Kaygı Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 26 (26), 29-36.
MARX, K., ve Engels, F. (1976) Karl Marx & Friedrich Engels: Collector's Library. New York: International Publisher Ltd.
MOHAMMADİ GHANBARLOU, R. (2020) İran'da Fars Milliyetçiliği. ERDEM, T. (Ed.), Milliyetçilik. İstanbul: Otorite, 495-514.
POURPİRAR, N. (2006) Teemmuli de Bonyane Tarihe İran: Devazdeh Gern Sukut (Farsça). Tahran: Kareng Yayınevi.
RAŞEDİ, H. (2007) Türkan ve berresiye tarikh, zeban ve huviyete anha (Farsça). Tahran: Endişeye No Yayınları.
SAFAMANEŞ, K., REŞTÇİYAN, Y., MONADİZADE, B. (1997) Seyre tahavvole tarihi boloke Pasaj der Tebriz. Goftego, 18(1), 73-86.
SAFAMANEŞ, K., REŞTÇİYAN, Y., MONADİZADE, B. (1997) “Sakhtare kalbodiye şehre Tebriz ve tehevvolate an der do sedeye ekhir”. Goftego, 18(2), 33-54.
SATİR, M. (2018) İdeoloji ve sanat ilişkisi bağlamında Sovyet anıtsal propagandası. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(3), 565–583.
SETAYEŞ, A. R., ve Fallah, H. (2018) Endişehaye melligerayi ve memariye neoklasik. Gozaresh Dergisi, 1(97), 50-58.
SHADMAND, A. (2021) Azәrbaycanlı Usta vә Memarların Anadolu Türk İncәsәnәtinә Qatğıları. Varlıq Dergisi, 26(4), 79-95.
SHADMAND, A., ARSLAN SELÇUK, S. (2023) “Türk Sanat ve Mimarlık Geleneğinin Tebriz’deki Simgesi: Gök Mescit”. Dünden Bugüne Türk Mimarlığı, Ankara: Türkiye.
SHAMİM, A. (2001) Büyüklerin Ehvalinin Çevrisi. Tahran: Düşünce Geliştirme Kurumu Sekreterliği.
SOLTANZADE, H. (2010) Tebriz, Hişti Ustuvar Der Mimari-i Iran. Tahran: Deftere Pejoheşhaye Ferhengi.
ŞAFİE, C. (1971) Tebriz ve Piramon. Tahran: Çehr Yayınları.
ŞİRAZİ, A. A., Ve Yunesi, M. (2011) Tesire Melligerayi ber memariye benahaye hukumeti doreye Pehlevi evvel. Şehrhaye İrani Eslami Dergisi, 4 (1), 59-69.
TANKUT, G. (1993) Bir Başkentin İmarı: Ankara 1929-1939. Anahtar Kitaplar yayınevi.
TARAFDARİ, A, M. (2011) Çağdaş İran’ın Milliyetçi Tarih Yazımı ve Kutsal tarihi Evhamların kurulması. Sure-i Endişe dergisi, 21(3) 50-67.
TURAN, O. (2015) Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti. İstanbul: Ötüken Yayınları.
WILBER, D, N. (1996) Memariye timuri der İran ve Turan (M.Y. KIANI ve K. AFŞAR, Çev). Tahran: Sazmane Mirase Ferhengiye Keşver.
İnternet Kaynakları(Internet Resources
Banke Melliye İran. https://l24.im/9JLcyMZ, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022
Debirestane Firuz Behram. https://l24.im/97YF, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022
Erk Kalesi. https://tinyurl.com/ynws8ckx, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022.
Erk Kalesinin Kenraındaki Müsella. https://tinyurl.com/53uyznaj, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022.
Ez Muzeye Melli der İran çe Midanid. https://l24.im/YygmDW, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022
Gök Mescit. https://tinyurl.com/256r8w8m, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022
Gök Mescitin Etrafından Görüntüler. https://tinyurl.com/256r8w8e , Son Erişim Tarihi: 11.07.2022.
Kakhe Şehrbani. https://l24.im/ELoiWGT, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022
Kültürel Miras, El sanatları ve Turizm bakanlığı Sitesi. https://tinyurl.com/2hr3n4nh, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022.
Reza BERAHENİnin Tebrizde Töreni. https://tinyurl.com/4e59tvcx, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022.
Sahibu'l-Amr Meydanı. https://tinyurl.com/ysnx556s, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022.
Sahibu'l-Amr Meydanının Günümüzdeki Durumu. https://tinyurl.com/ysnx556s, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022.
Tebriz Kentinin Ana Kimlik Ğğeleri. https://tinyurl.com/3t5a35th, Son Erişim Tarihi: 11.07.2022
|
