|
ÖZET
İran’da Fars milliyetçiliği tarihyazımı Kaçar Hanedanı’nın son yıllarında ortaya çıkmış ve Pehlevi Hanedanı’nın iktidarı döneminde sistematik bir düşünsel çerçeveye oturmuştur. Modern İran tarihçiliğinin genel çerçevesini oluşturan Fars milliyetçiliği üç ana kuşak aydın ve tarihçi tarafından temsil edilmektedir. Bu üç kuşağın yaşadığı toplumsal ve siyasal koşullar ve beslendiği dinî ve ideolojik referanslar farklılık gösterse de ortak bir İran ulusu ve bu ulusu temsil edebilecek güçlü bir devletin inşası konusunda hemfikir olmuşlardır. İran’da Fars milliyetçiliği tarihyazımının genel çerçevesini eski Pers medeniyetinin ihtişamı, Farsçanın İran coğrafyasında tarih boyunca süreklilik arz eden bir birleştirici unsur olduğu ve İran’ın geri kalmışlığından yabancı işgal ve saldırıların sorumlu olduğu tezleri oluşturmaktadır.
ANAHTAR SÖZCÜKLER
Fars Milliyetçiliği, İran, Millî Kimlik, Tarihyazımı, Ulusal Tarih.
ABSTRACT
The historiography of Persian nationalism in Iran emerged during the final years of the Qajar dynasty and underwent systematic development into an intellectual framework during the reign of the Pahlavi dynasty. Persian nationalism, which forms the overarching framework of modern Iranian historiography, is exemplified by three distinct generations of intellectuals and historians. Despite the varying social and political contexts experienced by these three generations and the divergent religious and ideological influences upon which they drew, they unanimously concurred on the imperative of establishing a unified Iranian nation and a robust state capable of representing this nation. The historiography of Persian nationalism in Iran is fundamentally rooted in the grandeur of ancient Persian civilization, the enduring role of the Persian language as a unifying element in the geography of Iran throughout history, and the assertion that foreign invasions and aggressions bear responsibility for Iran’s historical lag.
KEY WORDS
Historiography, Iran, National History, National Identity, Persian Nationalism.
KAYNAKLAR / BIBLIOGRAPHY
ABDİ, K. (2001) “Nationalism, Politics, and the Development of Archaeology in Iran”, American Journal o f Archaeology, Vol. 105, Boston 2001, 51-76.
ADEMİYET, F. (H. 1357/1937) Endişeha-ye Mirza Aga Han Kermani [Mirza Aga Han Kermani’nin Düşünceleri]. Tahran: Peyam Yayınları.
AHUNDZADE, M. F. A. (H. 1373/1953) Makalat-i Farsi [Farsça Makaleler] (Haz. Hemid MUHAMMEDZADE). Tahran: Nigah Yayınları.
ANDERSON, B. (2011) Hayali Cemaatler: Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması, (çev. İskender SAVAŞIR). İstanbul: Metis Yayınları.
BEŞİRİYE, H. (H. 1384/1964) Liberalism ve Muhafazakari. Tahran: Ney Yayınları.
BİGDELİ, A., SEPİDE AFŞAR R., MEHDİ G., ALİRIZA ALİ S. (H.1397/1976) “Reza Şah ve Proje-ye Tarihnevisi-ye Nasyonalisti Der İran” [Rıza Şah ve İran’da Milliyetçi Tarihyazımı Projesi]. Camieşenasi-ye Tarihi Dergisi. Sayı: 2, 46-77.
GANİNEJAD, M. (H. 1395/1974) Egtesad ve Dolat Der İran [İran’da İktisat ve Devlet]. Tahran: Tahran Tarım, Maden, Sanayi ve Ticaret Odası Yayınları.
GINZBURG, C. (2006) Güç ilişkileri: Tarih, Retorik, Kanıt. (çev. Durdu KUNDAKÇI), Ankara: Dost Kitapevi Yayınları.
HOMÂYÎ, C. Ş. (1984) Şuûbiye. İsfahan: Sâib Yayınları.
İKBAL, A. A. (H. 1338/1919) Vezaret Der Ehde Selatin-e Bozorg-e Selcuki; Ez Tarih-e Teşkil İn Selsele Ta Merg-e Soltan Sencer [Büyük Selçukları Sultanları Döneminde Vezaret; Bu Hanedanın Kuruluşundan Sultan Sencer’in Vefatına Kadar]. Tahran: Devlet Üniversitesi Yayınları.
İNAL, K. (2004) Eğitim ve İktidar: Türkiye’de Ders Kitaplarında Demokratik ve Milliyetçi Değerler. Ankara: Ütopya Yayınları.
KAÇAR, C. M. (H. 1396/1975) Name-ye Hosrovan [Padişahların Mektubu]. Tahran: Pazine Yayınları.
KESREVİ, A. (H. 1400/1979) Şehriyaran-e Gümnam [İsimsiz Padişahlar]. Tahran: Negah Yayınları. 1400 HŞ.
KESREVİ, A. (H. 1400/1979) Tarih-e Hecdeh Sale-ye Azerbaycan [On Sekiz Yıllık Azerbaycan Tarihi]. Tahran: Negah Yayınları.
KESREVİ, A. (H. 1401/1980) Tarih-e Meşruta-e İran [İran Meşrutiyet Tarihi]. Tahran: Emir Kebir Yayınları.
KESREVİ, A. (H. 1400/1979)Tarih-e Pansed Sale-ye Huzistan [Huzistan’ın Beş Yüz Yıllık Tarihi]. Tahran: Dünya-ye Kitap Yayınları.
KİRMANİ, M. A. H. (1906) Ayene-ye Sekenderi [İskenderi Aynası]. Tahran: Çeşme Yayınları.
MUTAHHARİ, M. (H. 1396/1975) Hedemat-e Motekabel-e İslam ve İran [İslam ve İran’ın Karşılıklı Hizmetleri]. Tahran: Sedra Yayınları.
MUTAHHARİ, M. (H. 1389/1968) Mecmua-i Asar [Külliyat]. Cilt: 14. Tahran: Sedra Yayınları.
NEFİSİ,S. (H. 1384/1964) BabekHürremdin. Tahran: Attar Yayınları.
PİRNİYA, H. (H. 1393/1972) Tarih-e Muhatasar-e İran Ez Ağa Ta İnkıraz-e Sasaniyan [Başlangıçtan Sasanilerin Devrilmesine Kadar Kısa İran Tarihi]. Tahran: Esatir Yayınları.
PİRNİYA, H. (H. 1362/1942) Tarih-e İran-e Bastan [Eski İran Tarihi]. Tahran: Dünya-ye Kitap Yayınları.
REYHAN, C. (2011) “Toplumsal Kuram Açısından Tarihsel Malzeme”, Tarih Nasıl Yazılır: Tarihyazımı İçin Çağdaş Bir Metodoloji içinde (Ed. Ahmet ŞİMŞEK), İstanbul: Tarihçi Kitapevi Yayınları.
RUSTA, C. (2014) “Şuubiyye Hareketinin İncelenmesi ve Bazı Şuubî Şair ve Yazarların Eserlerinde Direniş Edebiyatının Tahlili”. Direniş Edebiyatı Dergisi (Şehîd Bâhoner Kerman Üniversitesi, Edebiyat ve Beşerî Bilimler Fakültesi), Cilt: 10, Sayı: 6, İlkbahar–Yaz 2014, 165–185.
SEFETGÜL, M. (H. 1379/1959) “Tarihnevisi-ye Dersi Der İran Ez Darülfünun Ta Beroftaden-e Fermanrevai-ye Kaçaran” [Darülfünun Açılmasından Kaçarların Devrilmesine Kadar İran’da Ders Kitapları Tarihyazımı]. Danişgah-e İnkılap Dergisi.
SHEFFIELD, D. (2013) “Iran, the Mark of Paradiseorthe Land of Ruin? Approachesto Reading Two Parsi Zoroastrian Travelogues”, In On Wonders of Land andSea: Persianate Travel Writing içinde. (Ed. Roberta MICALLEF-Sunil SHARMA). Cambridge: Harvard University Press. 14-43.
SMITH, A. D. (2002) Ulusların Etnik Kökeni. (Çev. Sonay BAYRAMOĞLU-Hülya KENDİR). Ankara: Dost Kitapevi Yayınları.
ŞAYEGAN, H. (H. 1383/1963) Egbal ve Tarihnegarı [İkbal ve Tarihyazımı]. Tahran: Mahmut Afşar Yezdi Vakfı Yayınları.
ŞERİATİ, A. (H. 1356/1936) Ferheng-e Temeddün-ı İdeoloji [İdeolojinin Medeniyet Kültürü]. Tahran: Bina Yayınları.
ŞERİATİ, A. (H. 1368/1948) Çe Bayed Kerd? [Ne Yapılmalı]. Tahran: Kalem Yayınları.
ŞERİATİ, A. (H. 1366/1946) Mecmua-i Asar (Asar-i Günegün) [Külliyat (Çeşitli Eserler)]. Tahran: Agah Yayınları.
ŞERİATİ, A. (H. 1371/1951) Mecume-ye Asar (Bazşenasi-ye Hoviyyet-i İrani-İslami) [Külliyat (İranlı İslami Kimliği Yeniden Tanımak)]. Tahran: İlham Yayınları.
ŞİMŞEK, A. (ed.) (2018) Tarih Nasıl Yazılır?: Tarih için Çağdaş Bir Metodoloji. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
THORP, R. (2016) Uses of History in History Education. Umea: Print & Media Umea Universitet.
TOSH, J. (2008) Tarihin Peşinde: Modern Tarih Çalışmasında Hedefler, Yöntemler ve Yeni Doğrultular. (Çev. Özden ARIKAN). İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
VATANDUST, G., SİMİN F., Zehra H. (H. 1388/1967) “Nemudha-ye Nasiyonalism Der Ketabha-ye Dersi-ye Tarih-e Dore-ye Pehlevi-ye Evvel” [Birinci Pehlevi Dönemi Tarih Ders Kitaplarında Milliyetçilik Göstergeleri], Tarihnegeri ve Tarihnegari Dergisi, Sayı: 76, 181-205.
ZIA EBRAHIMI, R. (2010) “An Emissary of the Golden Age: Manekji Limji Hataria and the Charisma of the Archaic in Pre-Nationalist Iran”. Studies in Ethnicityand Nationalism, Vol. 10, No. 3, 2010, 377-390.
|
