|
ÖZET
Bu makale, Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig ile Platon’un Devlet adlı eserleri arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları incelemektedir. Özellikle, Kutadgu Bilig’in Devlet’teki Mağara, Bölünmüş Çizgi ve Güneş benzetmelerine benzer bir felsefî ve teorik tartışma sunup sunmadığını ve eğer sunuyorsa, bu benzetmelerin hangi yönlerden örtüştüğünü ve hangi açılardan farklılaştığını ele almaktadır. Bu analizden sonra makale ikinci bir soruya odaklanmaktadır: Elde edilen bulgular, her iki eserin siyasal öğretileri hakkında bizi nasıl bir sonuca götürmektedir? Bu nedenle makalede eğitim, devlet-toplum ilişkileri ve hükümdarın nitelikleri gibi temalar da ele alınmaktadır.
Makale, Kutadgu Bilig’in Devlet’teki Mağara, Bölünmüş Çizgi ve Güneş benzetmelerine benzer bir felsefi ve teorik tartışma içerdiğini öne sürmektedir. Ancak iki eser arasında hükümdarın rolü, bireyin Güneş’i algılama yolu ve yönetenler-yönetilenler arasındaki ilişki konularında önemli farklılıklar bulunduğunu savunmaktadır. Sonuç olarak, Kutadgu Bilig ile Devlet farklı siyasal yönetim modellerini benimsemektedir. Devlet eseri otoriter bir yönetim biçimi öngörürken, Kutadgu Bilig görece katılımcı (ortak akla ve istişareye dayalı) ve teokratik olmayan bir yönetim modelini teşvik etmektedir.
ANAHTAR SÖZCÜKLER
Kutadgu Bilig, Devlet, Yusuf Has Hacib, Platon, Mağara-Bölünmüş Çizgi-Güneş Benzetmeleri, Adalet, Yönetim Modelleri, Otorite.
ABSTRACT
This paper examines the similarities and differences between Yusuf Has Hacib’s Kutadgu Bilig and Plato’s Republic. It specifically investigates whether Kutadgu Bilig presents arguments comparable to the Cave, Line, and Sun similes in the Republic, and, if so, how these analogies resemble or diverge from one another. Building on this comparison, the paper then addresses a broader question: what these findings reveal about the political teachings of the two works. To that end, it also considers key themes such as education, state-society relations, and the moral and political characteristics expected of the ruler.
The paper argues that Kutadgu Bilig contains a philosophical framework structurally parallel to Plato’s similes. However, the two texts differ markedly in their prescriptions concerning the ruler’s role, the path to perceiving the Sun (or truth), and the relationship between ruler and ruled. While Plato’s Republic envisions an authoritarian form of governance, Kutadgu Bilig promotes a relatively participatory (consultative and based on shared wisdom) and non-theocratic model of rule. This divergence highlights fundamentally different visions of justice and political order.
For all these reasons, Kutadgu Bilig stands as a foundational yet underexplored work of political thought that remains deeply relevant today. Its emphasis on ethical governance, justice, and the integration of moral philosophy with political responsibility offers a compelling alternative to authoritarian paradigms. The text invites renewed scholarly engagement as a source of comparative political insight and provides a valuable framework for reimagining statecraft in societies seeking to align traditional values with modern political principles.
KEYWORDS: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib, Republic, Plato, Cave-Line-Sun Similes, Justice, Governance Models, Authority.
KAYNAKLAR / BIBLIOGRAPHY
ARAT R.R. (1970) Kutadgu Bilig ve Türklük Bilgisi. Türk Kültürü, 98, 70–90.
CROSS R.C., WOOZLEY A.D. (1966) Plato’s Republic: A Philosophical Commentary. New York: St. Martin’s Press.
DANKOFF R. (1983) Introduction.In The Wisdom of Royal Glory, trans. by R. DANKOFF, pp. 1–35. Chicago and London: The University of Chicago Press.
DOĞAN N. (2016) Kutadgu Bilig’de Din ve Devlet İlişkisi: İki Dünyada da Mutlu Olmak. Manas Journal of Social Studies, 5(1), 113–131.
İNALCIK H. (1966) Kutadgu Bilig’de Türk ve İran siyaset nazariye ve gelenekleri. In Reşid Rahmeti Arat İçin, pp. 259–271. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü.
KÖPRÜLÜ M.F. (1981) Türk Edebiyatı Tarihi. 3rd ed. İstanbul: Ötüken.
MCALEER S. (2020) Plato’s Republic: An Introduction. Cambridge: Open Book Publishers. https://doi.org/10.11647/OBP.0229
NETTLESHIP R.L. (1937) Lectures on the Republic of Plato. London: Macmillan.
PLATO (2000) The Republic. Trans. by T. Griffith, ed. by G.R.F. Ferrari. Cambridge: Cambridge University Press.
RESCHER N. (2010) On the epistemology of Plato’s divided line. Logos & Episteme, 1(1), 133–164.
SHOREY P. (1965) What Plato Said. Chicago and London: The University of Chicago Press.
WHITE N.P. (1979) A Companion to Plato’s Republic. Indianapolis: Hackett.
YUSUF HAS HACİB (1983) Kutadgu Bilig: The Wisdom of Royal Glory. Trans. by R. DANKOFF. Chicago and London: The University of Chicago Press.
|
