|
ÖZET
Müseyyeb-Nāme-i Türkī adlı eser, Ekmel Han ibn İslam Han tarafından Fars dilinden Türk diline tercüme edilerek 1900 yılında Taşkent’te Portsev Tipografyasında basılmış bir eser olup, tercümanının verdiği bilgilere göre, Muḥammed Óarīrī tarafından Arap dilinde yazılmış; daha sonra Fars diline, Fars dilinden de Türk diline tercüme edilmiştir.
Eser, Hz. Ali’nin oğlu Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehit edilmesinin ardından Müseyyeb adlı kahramanın Hz. Hüseyin’in intikamını almak için Haricîlerle yaptığı mücadeleleri konu edinmektedir.
Makalede, Çağatay Türkçesinden çağdaş Türk yazı dillerine geçiş dönemi eseri olan Müseyyeb-Nāme-i Türkī adlı eserin Türkoloji çevrelerine tanıtılması ve eserin temel yazım ve dil özelliklerinin ortaya konulması amaçlanmıştır.
ANAHTAR SÖZCÜKLER
Çağatay Türkçesi, Muḥammed Óarīrī, Ekmel Han ibn İslam Han, Müseyyeb-Nāme-i Türkī.
ABSTRACT
Müseyyeb-Nāme-i Türkī is a work translated from Persian into Turksh language by Ekmel Han ibn Islam Han and printed in Portsev Typography in Tashkent in 1900. According to the information given by the translator, it was written in Arabic by Muḥammed Óarīrī; later it was translated into Persian and from Persian into Turkish language.
This book is about the struggle of the hero named Musayyeb with the Kharijites to avenge the death of Hz. Hussein, the son of Hz. Ali, after his martyrdom in Karbala.
The aim of this article is to introduce the work named Müseyyeb-Nāme-i Türkī, which is a work of the transition period from Chagatai Turkish to contemporary Turkish written languages, to the Turkology circles and to reveal the basic writing and language features of the work.
KEY WORDS
Chagatai Turkish, Muḥammed Óarīrī, Ekmel Han ibn Islam Han, Müseyyeb-Nāme-i Türkī
KAYNAKLAR / BIBLIOGRAPHY
BUHARİ M.V.B., TARSOUSİ A. (1978) ḤamÀse-ye Masīb-nÀme pīs-darÀmad-e Abū-Muslim-nÀme, revÀyat-e bozorg-e ÁsiyÀ-ye MiyÀne, revÀyat-e Ṭarsūsī-3 jeld. Tahran: Dr. Mahmoud Afshar Bağış Vakfı.
CLAUSON S.G. (1972) An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: At the Clarendon Press.
ÇETİN A. (2008) “Müseyyeb-Name üzerine”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, Sayı 36, 2008: 319-344.
DEMİR N. (2007) Müseyyeb Gazi Destanı (Kerbelâ’nın İntikamı). Ankara: Hece Yayınları.
ECKMANN J. (1988) Çağatayca El Kitabı. (Çev. Günay KARAAĞAÇ), İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
EKMEL HAN İBN İSLAM HAN (1900) Müseyyeb-NÀme-i Türkì. Taşkent: Portsev Tipografyası.
ERASLAN E. (1997) Müseyib Gazi Kerbelâ’nın İntikamı. İstanbul: Can Yayınları.
ERDEM M.D. (2007) Müseyyeb-Nâme. Ankara: Hece Yayınları.
İMAMOV K.T. vd. (1990) Özbek Halk Oğzoki Poetik İcodi. O’zbekiston SSR Fanlar Akademiyasi nashriyoti: Toshkent.
JAFARPOUR M. (2017) “Musayyib ibn Najba al-Fazari”, Biannual Journal, Sayı 2, 2017: 25-43.
KARATAŞ D. (2020a) “Müseyyeb-nâme ve yeni nüshaları”, Türk Dili Derneği, Sayı 2, 2020: 357-365.
KARATAŞ D. (2020b) Müseyyeb-nâme (1b-123a Varakları Arası) Dil İncelemesi-Metin-Dizin. Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
KARİMOV G.K. (1975) O’zbek Adabiyati Tarixi. O’zbekiston SSR Fanlar Akademiyasi nashriyoti: Toshkent.
KILIÇ, H. (1997) “Harîrî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, İslam Ansikolopedisi, Cilt 16, 1997: 191-192.
KÖPRÜLÜ M.F. (1980) Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
ÖZAYDIN A. (1991) “Aynülverde Savaşı”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları, İslam Ansiklopedisi, Cilt 4, 1991: 283.
ÖZEN K. (1991) Müseyyeb Gazi Destanı. IV. Uluslararası Türk Halk Edebiyatı ve Yunus Emre Semineri (Eskişehir 11-13 Mayıs 1989), 269-280.
PAÇACIOĞLU B. (1997) Müseyyeb Gazi Destanında Gerçek Dışı Unsurlar. 1. Halkbilim Bilgi Şöleni Bildirileri Balıkesir.
PAÇACIOĞLU B. (1998) “Müseyyeb-Nâme ve Dil İncelemesi”, Türklük Bilimi Araştırmaları, Sayı 6, 1998: 149-172.
RÄSÄNEN M. (1969) Versuch Eines Etymologischen Wörterbuchs Der Türksprachen. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura.
SEVORTYAN E. V. (1974) Etimologiçeskiy Slovar Tyurkskikh Yazıkov. Nauka: Moskva, Cilt 1.
YİĞİT İ. (2012). “Tevvâbîn”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi, İslam Ansiklopedisi,Cilt 41, 1974: 49-50.
|
