|
ÖZET
Soyut bir kavram olarak azatlık arzu edilen, sevilen, korunması gereken ve kaybedilmek istenmeyeni karşılayan bir kavramdır. Sosyal, siyasal ya da ekonomik açıdan bir baskıya, tazyike maruz kalmamak olarak tanımlanabilen azatlık, bağımsızlık, özgürlük, hürriyet kavramlarıyla eşdeğerdir. Bu çalışmada Türkmen Türkçesinin söz varlığında azatlık sözcüğü, bir kavram olarak kullanım alanlarıyla birlikte ele alınıp incelenmeye çalışılmıştır. Çalışma, döküman incelemesi yöntemiyle yapılmıştır. Çalışma neticesinde, azatlık sözcüğünün Türkmenistan’ın bağımsızlığı öncesi metinlerde “kazanılan değil” fakat “verilen, bağışlanan, lutfedilen” bir kavrammış gibi değerlendirildiği görülürken Türkmenistan’ın bağımsızlık sonrası metinlerinde sözcük daha çok özgürlük anlamında kullanılır olmuştur. Taranan metinlerden yola çıkılarak Türkmen Türkçesi’nde halkın, dinin, dilin, fikrin, kadınların, toprağın ve vicdanın azatlığından söz etmenin mümkün olduğu görülmektedir.
ANAHTAR KELİMELER
Azatlık, bağımsızlık, kavram, Türkmen Türkçesi, eşdizimlilik.
ABSTRACT
As an abstract concept, freedom is something desired, cherished, something to be protected, and something one does not want to lose. Freedom, which can be defined as not being subjected to social, political, or economic pressure or coercion, is equivalent to the concepts of liberation, independence, liberty, and liberty. This study attempts to examine the word "azatlık" (freedom) as a concept within the vocabulary of Turkmen Turkish, along with its various uses. The study was conducted using the document analysis method. The study revealed that while the word "azatlık" (freedom) was treated as a concept "given, bestowed, granted" rather than "earned" in texts preceding Turkmenistan's independence, in post-independence texts, the word came to be used more in its fundamental sense of "freedom." Based on the analyzed texts, it appears that in Turkmen Turkish, it is possible to speak of the liberation of the people, religion, language, ideas, women, land, and conscience.
KEY WORDS
Freedom, independence, concept, Turkmen Turkish, collocations.
KAYNAKLAR / BIBLIOGRAPHY
ABDULLA, M. (2021). Türkçe-Uygurca Sözlük. Hazırlayan: M. TYULEMISSOV, Almatı.
ABDULLAYEW, Ö. , (1985). Edebiyat Teoriyasınıñ Esasları. Aşgabat: Magarıf, 35.
AKAR, M. (Red.) (2003). Kazak Türkçesi-Türkiye Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
ALTAYLI, S. (2018). Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü. I.-II. Cilt Sözlük, III.Cilt Karşılaştırmalı Dizin, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
AŞIR, Ç. (1986) (Dijital baskı 2012). Göreş. Aşgabat: Türkmenistan Neşiryatı.
ATACANOV, A. (1987). Teke Gızı Tatyana. Aşgabat: Türkmenistan.
ATAMÄMMEDOV, N.V. (Redaktör), (1992). Türkmen Hanları ve Serdarları. Aşgabat: Türkmenistan İlimler Akademiyası Ensiklopediya Neşriyatı.
ATANIYAZOV, S. (1992). Türkmen Adam Atlarınıñ Düşündirişli Sözlügi. Aşgabat: Türkmenistan.
ATANIYAZOV, S. (1994). Şecere (Türkmeniñ Nesil Daragtı), Aşgabat: Turan-1.
BAYMIRADOV, B. (2004). Türkmen Galaları Hakında Rowayatlar. Aşgabat: Miras.
BEKCÄYEV, T. (2016). Mahtımgulınıñ Eserleriniñ Frazeologik Sözlügi. Aşgabat: Türkmen Dövlet Neşiryat Gullugı.
ÇÜRİYEV, Allayar (1993). Bir Soragıñ 20 Yıllık Sütemi. Aşgabat: Meşrep Neşiryatı.
EKEN, N. T. (2016). “Eşdizimlerin Saptanması ve Betimlenmesine Yönelik Kuram ve Yaklaşımlar”, Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 13, Sayı 33, s.28-47.
ERDEM, M. (2024). “20. Yüzyıldan Günümüze Türkmen Türkçesinde “Bağımsızlık” Kavram Alanı”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, Cilt 21, Sayı 3, 524-541.
ESENOV, R. (1992). Eziz Han Hakda Hakikat. Aşgabat: ÇÄÇ Döredicilik-önümçilik birleşiği.
ALLEN, J. F., J. TACHMOURADOVA (1999). Turkmen-English Dictionar. Kensington: Dunwoody Press.
GOCUK, Y. (2006). Gökdepe Galasındaki Söveş. Türkmen Türkçesine Tercüme Eden: İ. AMANGELDİ.
GOÇMIRADOV, H., M. ANNAGURDOV (2010). Turkmen Jurnalistikasınıñ Tarıhı. Aşgabat: Türkmen Dövlet Neşiryat.
GÖKÇİMEN, A. (2024). Ana Çizgileriyle Çağdaş Türkmen Edebiyatı. İstanbul: SpicaWorks Yayıncılık.
GURBANBERDİYEV, N. R. KILIÇEV (2017). Edebiyat, 6. Sınıp Üçin Okuv Kitabı (Hrestomatiya). Daşkent: Shark Neşiryat.
GURBANNEPESOV, K. (1995). Oylanma Bayrı. Enedilim.com sayfasının kütüphanesi, PDF’ye Geçiriliş Tarihi: 21 Nisan 2012, PDF’ye Geçiren: S. KAKIŞ.
HAMZAYEVA, (1962). Türkmen Diliniñ Sözlügi. Aşgabat: Akademiya Nauk Turkmenskoy SSR.
KERBABAYEW, B. (1992). “Ärteki Däl, Hakikat”, Saylanan Eserler. Aşgabat: Magarıf.
KIYASOVA, G., A. GELDİMIRADOV, H. DURDIYEV (2016). Türkmen Diliniñ Düşündirişli Sözlügi. I-I Tom, Aşgabat: Türkmen Dövlet Neşiryat Gullugı.
KÖSÄYEV, M. (Haz.) (1959). Mahtumkulı Hakında Halk Rovayatları. Aşgabat: Türkmenistan Dövlet Neşriyatı.
MADVALİYEV A., D. HUDAYBERGANOVA (2022-2023) O’zbek Tilining İzohli Lug’ati. 6 cild, Taşkent: G’afur G’ulom nomidagi nashritot matbaa ijodiy uyi.
ORAZGULIYEV, G., N. AŞIRMÄMMEDOV (Haz.) (2014). Sözüm Saña Pıragı! Aşgabat: Türkmenistan Dövlet Neşiryat Gullugı.
OTDIYEV, G., N. ATDAYEVA (2010). Türkmen Halk Dörediciligi. Aşgabat: Türkmen Dövlet Neşiryat Gullugı.
ÖNER, M. (2009). Kazan-Tatar Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
RECEBOV, N. (2019). Kalbımıñ Senası. Aşgabat: Türkmen Dövlet Neşiryat Gullugı.
SAĞLAM, Soner, Nergis BİRAY (2018). “XX. Yüzyıl Türkmen Edebiyatı”, Türk Dünyası Çağdaş Edebiyatları El Kitabı, Editörler: O. SÖYLEMEZ, S. AZAP, İstanbul: Kesit Yayınları, 424-568.
SAĞLAM, S. (2020). “Bağımsızlık Dönemi Türkmen Edebiyatı (1991-2016)”, Türk Dünyasında Çeyrek Asırlık Edebî Tecrübe: Millî Ruh ve Edebiyata Yansıması, Editörler: O. SÖYLEMEZ, Ö. F. ATEŞ, Ankara: Bengü Yayınları, 161-211.
SARIYEV, B. (2007). “İlk Türkmen Gazetesi Ruzname-i Mavera-yı Bahr-ı Hazar”, Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, Cilt 4, Sayı 3, 133-140.
SÖYEGOV, M. (2010). “Türkmen Ceditçi Yazarlar”, Gazi Türkiyat Dergisi, Sayı 7, 327-338.
TÄÇMIRADOV, T. (1989). Muhammet Geldiyevin Ömri ve Dörediciliği. Aşgabat: Ilım.
TAZEGÜL, E. (2020). Türkmen Türkçesi Dil İncelemesi: İkbal Romanı. İstanbul: Paradigma Akademi.
YUDAHİN, K. K. (1985). Kırgızça-Orusça Sözdük. Kniga I-II, Frunze: Kirgizskoy Sovetskoy Entsiklopedii.
ZEYNULLİNA, G. D. (1996). Töröksä-başkortsa, başkortsa-töröksä hüzlek. Ufa: Başkortostan Kitap Neşriyete.
|
